Agrarisch landschap

Grootschermer met in de voorgrond de Eilandspolder

Nederlanders hebben hun landschap door de eeuwen heen ingepolderd, opgehoogd, afgegraven, onder water gezet, drooggemaakt, bedijkt en verkaveld.

Ontginning is het transformeren van ‘woeste gronden’ tot landbouwgrond. Van oudsher is landbouw de drijvende kracht achter deze inrichtingsprocessen. De introductie van landbouw vanaf ongeveer  5300 voor Chr betekende een grote verandering in de manier waarop mensen met hun landschap omgingen. De voorheen nomadische levenswijze in een praktisch onberoerd natuurlijk landschap werd opgegeven en vervangen door vaste woonplaatsen. Men begon het landschap in te richten door de aanleg van kleine akkercomplexen. De oudste akkerbouwgebieden bevonden zich op löss- en zandgronden. Rond 4500 voor Chr. ontstond de Swifterbandcultuur: kleinschalige akkerbouw in nat Nederland op oeverwallen en kwelderruggen. In de middeleeuwen nam de bevolking sterk toe en begon men om de tot dan toe vrijwel onbewoonbare veengebieden te ontginnen. Door technische innovaties was het vanaf de 16e eeuw mogelijk om meren droog te leggen. Hiermee kwam het droogmakerijenlandschap tot stand. Een groot deel van het Nederlandse landschap is in de 20e eeuw door ruilverkaveling, ontginning of droogmaking opnieuw ingericht.

In dit dossier:

Veenontginning Utrecht 1900

Ontginningstypen

De verschillende soorten verkaveling onderscheiden zich door hun regelmaat, vorm en schaalgrootte.

Kaartbeeld ten noorden van Gouda

Agrarische landschappenkaart

Deze kaart toont de verschillende manieren waarop Nederlanders door de eeuwen heen het landschap voor agrarisch gebruik in cultuur hebben gebracht.

Wierdedorp Ezinge met 13e-eeuwse kerk, gemeente Winsum

Tot ca.1100: de eerste akkercomplexen

Na de introductie van landbouw vestigden mensen zich op vaste woonplaatsen en begonnen hun omgeving in te richten met kleine akkercomplexen.

de Oude Venen

1100 – 1600: zwoegen in het veen

Vanaf de vroege middeleeuwen nam de bevolking toe en begon men om veengebieden op grote schaal te ontginnen.

Historische kaart van de Beemster

Vanaf 1500: droogmakerijen

Met de toename van de welvaart nam ook de behoefte aan meer landbouwgrond toe. In de 16e eeuw kwamen de eerste droogmakerijen tot stand.

Akkers bij Nagele

20e-eeuwse landinrichting

Een groot deel van het Nederlandse landschap is in de 20e eeuw door ruilverkaveling, ontginning of droogmaking opnieuw ingericht.