Europees beleid

Op Europees niveau zijn op hoofdlijnen een aantal afspraken gemaakt over cultuurlandschap, landbouwbeleid en natuurbescherming.

De volgende Europese afspraken hebben hun weerslag op het Nederlandse cultuurlandschap:

De Europese Landschapsconventie

De Europese Landschapsconventie (ELC) is een verdrag van de Raad van Europa (niet van de EU) dat is ondertekend door bijna 50 landen. Dit is het enige Europese verdrag waarin het landschap in de volle breedte centraal staat. Nederland heeft het verdrag in 2005 ondertekend. De ELC verbindt de volgende voorwaarden aan deelname:

  • Het verdrag verplicht de deelnemende landen om landschap te integreren in nationale en regionale plannen op het gebied van ruimtelijke ordening, stedenbouw en het cultureel, milieu-, landbouw-, sociaal en economisch beleid.
  • De deelnemende overheden moeten beleid opstellen, gericht op bescherming, beheer en ontwikkeling van het landschap.
  • Landschap is niet alleen het domein van wetenschappers, maar is van en voor iedereen. De ELC roept overheden dan ook op om niet alleen professionals maar ook burgers bij de ontwikkeling en bescherming van het landschap te betrekken.
  • De deelnemende landen hebben de verplichting om beleid te formuleren om de bewustwording en de waardering van het landschap te bevorderen, bijvoorbeeld door educatieve programma’s op scholen en universiteiten.

Natuur- en landbouwbeleid

Hoewel natuur- en landbouwbeleid niet expliciet over cultuurlandschap gaat, hebben de afspraken die op Europees niveau zijn gemaakt in het Gemeenschappelijke landbouwbeleid en Natura2000 wel impliciet gevolgen voor het beheer en behoud van cultuurlandschap.

Gemeenschappelijk landbouwbeleid (GLB)

De landen van de Europese Unie stellen gezamenlijk het Gemeenschappelijk landbouwbeleid samen. Binnen de grenzen van deze gezamenlijke afspraken bepalen de lidstaten hun eigen landbouwbeleid. Vanaf 2014 komt er een nieuw GLB dat tot 2020 loopt. In het nieuwe GLB ligt de nadruk op het stimuleren van duurzame landbouw en nieuwe landbouwtechnieken.

Ontwikkelingen in de landbouw beïnvloeden ook de aanwezige landschapselementen, archeologische vindplaatsen en historische gebouwen. Met de invoering van het nieuwe Gemeenschappelijk landbouwbeleid ontstaan mogelijk nieuwe kansen voor het beheer en behoud van cultureel erfgoed. Lees meer over erfgoed in het GLB.

Natura2000

Natura 2000 is een Europees netwerk van natuurgebieden. In deze gebieden komen bijzondere planten en dieren voor, die kwetsbaar zijn en bescherming nodig hebben. De Europese Commissie draagt financieel bij aan de beschermingsmaatregelen van deze gebieden door middel van subsidies. In Nederland zijn er in totaal 162 gebieden aangewezen als beschermd Natura2000-gebied.

Hoewel het in het Natura2000-netwerk strikt om natuurbescherming draait, heeft het aanwijzen van deze natuurbeschermingsgebieden ook impliciet gevolgen voor de bescherming van het aanwezige cultuurlandschap. Een voorbeeld van een Natura2000-terrein waar natuur en cultuurhistorie nauw met elkaar zijn verweven, is de Drentse Aa. Het gebied kent niet alleen beekdalen, heide- en bosgebieden maar heeft ook een ongekende dichtheid aan cultuurhistorische elementen zoals grafheuvels en hunebedden.
Hunebed D8 Drentse Aa in Natura2000-gebied
Beeld: Hunebed D8 ligt in het Natura2000-gebied van de Drentse Aa. Niet alleen de natuur maar ook de cultuurhistorie in dit gebied is van grote betekenis.